Sağlık rehberi

Ayak ve tırnak hastalıkları

Topallık süt sığırcılığında en maliyetli sorunlardan biridir. Bazı tırnak hastalıkları beslenme ve inek konforuyla, bazıları ise enfeksiyon ve hijyenle ilişkilidir.

Laminit

Koriyum yangısı

Beslenme kaynaklı

Nedir?

Tırnak boynuzunu üreten canlı doku olan koriyumun yangısı ve hasarıdır. Boynuz kalitesini düşürür, taban ülseri ve beyaz çizgi hastalığına zemin hazırlar.

Ne zaman, kimler risk altında?

Doğumdan sonra, SARA ve ani rasyon değişikliklerinde, sert zeminde uzun süre ayakta kalmada, sağmal gruba yeni katılan düvelerde.

Belirtiler

Genellikle subkliniktir: haftalar veya aylar sonra tırnak kesiminde tabanda sararma ve kanamalar görülür. Akut vakalarda: sert yürüyüş, hareket etmekte isteksizlik.

Nasıl izlenir?

Her tırnak kesiminde taban kanamalarını kaydetmek; düzenli topallık skorlaması.

Besleme ve yönetimle önleme

SARA’yı önlemek (efektif lif, nişasta kontrolü, tutarlı yemleme); kademeli rasyon geçişleri; ineklerin günde 12 saatten fazla yatabileceği rahat yataklar; biotin ve yeterli çinko boynuz kalitesini destekler.

Sürü hedefi

Kesimde az sayıda taban kanaması; topallık yaygınlığı %10–15’in altında.

SARA →

Taban ülseri

Rusterholz ülseri

En sık görülen bulaşıcı olmayan

Nedir?

Tırnak tabanında, genellikle arka ayağın dış tırnağında taban ile topuk birleşim yerinde, tırnak kemiğinin koriyuma bastığı noktada oluşan boynuz kaybıdır.

Ne zaman, kimler risk altında?

Doğumdan 60–120 gün sonra; çok kondisyon kaybeden inekler (tırnak kemiği altındaki yağ yastığı incelir); uzun süre ayakta kalma; aşırı uzamış tırnaklar.

Belirtiler

Genellikle tek arka bacakta topallık; kesimde tipik yerde kırmızı veya açık lezyon.

Nasıl izlenir?

2–4 haftada bir topallık skorlaması; kesimde lezyon kayıtları.

Besleme ve yönetimle önleme

Yılda 1–2 kez fonksiyonel tırnak kesimi (ör. doğum öncesi ve 100. gün civarı); doğum sonrası kondisyon kaybını sınırlamak; ayakta kalma süresini azaltmak (bekleme alanı, yatak konforu); laminiti önlemek.

Sürü hedefi

Kesimde ineklerin %5’inden azında taban ülseri.

Vücut kondisyon skoru →

Beyaz çizgi hastalığı

Beyaz çizgi ayrılması / apse

Boynuz kalitesi

Nedir?

Taban ile duvar arasındaki daha yumuşak birleşim hattı olan beyaz çizginin ayrılmasıdır. Açıklığa kir ve taş girer, apse oluşabilir.

Ne zaman, kimler risk altında?

Laminit sonrası zayıf boynuz kalitesi, betonda keskin dönüşler, pürüzlü veya kaygan zeminler, itişme ve kalabalık.

Belirtiler

Genellikle arka dış tırnakta ani topallık; kesimde beyaz çizgi boyunca siyah nokta veya açık hat.

Nasıl izlenir?

Kesim kayıtları; koridorlarda ve bekleme alanında zemin ve inek akışını gözlemlemek.

Besleme ve yönetimle önleme

Laminiti önlemek; kaymayan ve bakımlı zeminler; itmeden, sakin hayvan yönetimi; biotinin (yaklaşık 20 mg/inek/gün) beyaz çizgi lezyonlarını azalttığı gösterilmiştir.

Sürü hedefi

Kesimler arasında az sayıda yeni vaka.

Dijital dermatit

Mortellaro hastalığı, ‘çilek hastalığı’

Bulaşıcı

Nedir?

Genellikle arka ayaklarda, tırnak arası boşluğun hemen üstünde, topuk bölgesinde görülen bulaşıcı bakteriyel (Treponema türleri) bir deri enfeksiyonudur.

Ne zaman, kimler risk altında?

Islak, kirli koridorlar ve gübre; dışarıdan alınan hayvanlarla gelen enfeksiyon; düveler çoğu zaman ilk doğumdan önce enfekte olur.

Belirtiler

Ayağın arka kısmında tüy dökülmesiyle birlikte ağrılı, kırmızı, çiğ ya da ‘çilek’ görünümlü lezyon; inekler parmak uçlarına basarak yürür. Kronik lezyonlar kalınlaşır ve siğil benzeri hâl alır.

Nasıl izlenir?

Sağımhanede el feneri ve aynayla ayakları kontrol etmek; M evrelerini (M0–M4.1) kaydetmek.

Besleme ve yönetimle önleme

Temiz ve kuru koridorlar, sık gübre sıyırma; düzenli ayak banyosu; aktif lezyonların veteriner hekim önerisiyle erken tedavisi; dışarıdan alınan hayvanlarda karantina ve ayak kontrolü; düveleri de programa dahil etmek.

Sürü hedefi

Her kontrolde az sayıda aktif (M1/M2) lezyon.

Tırnak arası çürüğü

İnterdijital flegmon

Bulaşıcı

Nedir?

Tırnaklar arasındaki deri ve dokunun, küçük yaralardan giren bakterilerle (esas olarak Fusobacterium necrophorum) enfeksiyonudur.

Ne zaman, kimler risk altında?

Islak ve çamurlu ortamlar, taşlı yollar, tırnak arası deride hasar; besi sığırlarında ve merada da sıktır.

Belirtiler

Ani ve şiddetli topallık; tırnakların üzerinde simetrik şişlik, tırnaklar ayrışır; tırnak arasında kötü kokulu yarık; ateş ve süt düşüşü.

Nasıl izlenir?

Veteriner hekim muayenesi ve erken tedavi (genellikle antibiyotik) en iyi iyileşmeyi sağlar.

Besleme ve yönetimle önleme

Yolları ve geçitleri drene etmek ve bakımlı tutmak; durulan alanları kuru tutmak; ayak banyosu; deri bütünlüğü için yeterli çinko ve diğer iz mineraller.

Sürü hedefi

Yalnızca seyrek vakalar.

Topuk erozyonu

Topuk çürümesi

Hijyen

Nedir?

Islak ve kirli ortamlardaki bakterilerin neden olduğu, topuk boynuzunda düzensiz çukurlar ve V şeklinde oluklardır; çoğu zaman dijital dermatitle birlikte görülür.

Ne zaman, kimler risk altında?

Gübreyle uzun süreli temas, kötü koridor hijyeni.

Belirtiler

Genellikle hafif topallık ya da hiç yoktur; ağır vakalarda topuk kaybolur, tırnak dengesi bozulur ve taban ülserine yol açar.

Nasıl izlenir?

Her kesimde topuk boynuzunu değerlendirmek.

Besleme ve yönetimle önleme

Sık gübre sıyırma, kuru yatak ve koridorlar, ayak banyosu, tırnak dengesini korumak için düzenli kesim.

Sürü hedefi

Kesimde topukların sağlam olması.

Tırnak arası hiperplazi

Limaks, tilom

Kronik

Nedir?

Tırnaklar arasında deri ve yağ dokusundan oluşan, dil şeklinde sert bir çıkıntıdır.

Ne zaman, kimler risk altında?

Ağır ırklar ve boğalar, açık duran tırnaklar, kronik tahriş (dijital dermatit dahil); kalıtsal yatkınlık vardır.

Belirtiler

Çıkıntı sıkışana veya enfekte olana kadar çoğu zaman topallık yapmaz.

Nasıl izlenir?

Kesimde veya ayak kaldırıldığında görülür.

Besleme ve yönetimle önleme

Dijital dermatiti kontrol etmek, fonksiyonel kesim; büyük veya ağrılı çıkıntılar veteriner hekim tarafından cerrahi olarak alınır.

Sürü hedefi

Nadir.

Bu rehber eğitim amaçlıdır ve besleme ile yönetim yoluyla önlemeye odaklanır. Hasta hayvanların tanı ve tedavisi veteriner hekiminizin işidir.

Bu sorunları sürünüzde görüyor musunuz? Rasyonu ve geçiş dönemi programını birlikte gözden geçirelim.Danışmanlık al