Geçiş Dönemi Beslemesi
DCAD Nedir, Geçiş Dönemindeki İneği Nasıl Korur?
Rasyonun katyon-anyon farkı, doğum sırasında kalsiyum metabolizmasını ve süt humması riskini nasıl etkiler? Doğum öncesi programınızın gerçekten işe yarayıp yaramadığını nasıl anlarsınız?
Doğumla birlikte Holstein bir ineğin kalsiyum ihtiyacı birdenbire rasyonun karşılayabileceğinin çok üzerine çıkar. Kolostrumun litresinde yaklaşık 2 g kalsiyum vardır; ilk gün sağılan süt, kandaki toplam kalsiyumdan daha fazlasını çekebilir. Bu açığı kapatmak için inek birkaç saat içinde kemikten kalsiyum mobilize etmeli ve bağırsaktan emilimi artırmalıdır. Bu mekanizmalar geç devreye girerse kan kalsiyumu düşer. Sonuç klinik süt humması ya da çok daha sık görülen subklinik hipokalsemidir. ABD'de yapılan taramalarda subklinik hipokalsemi, birden fazla doğum yapmış ineklerin yaklaşık yarısında saptanmıştır.
Rasyon katyon-anyon farkı (DCAD), ineğin bu uyumu zamanında sağlamasına yardımcı olan en güvenilir araçlardan biridir.
DCAD neyi ölçer?
DCAD, rasyondaki güçlü katyonlar ile güçlü anyonlar arasındaki dengeyi kuru madde kilogramı başına miliekivalan olarak ifade eder:
KM'de % olarak verilen mineral analizlerini dönüştürmek için şu katsayılarla çarpın: Na × 435, K × 256, Cl × 282, S × 624. Çayır otlarına dayalı tipik bir kuru dönem rasyonu, çoğunlukla potasyum nedeniyle kolayca +150 ile +300 mEq/kg KM arasına çıkar.
Negatif DCAD neden işe yarar?
Yüksek potasyumlu rasyonlar ineği hafif bir metabolik alkaloza sokar. Alkaloz durumunda dokular, kemikten kalsiyum salınmasını ve böbrekte D vitamininin aktifleşmesini sağlayan paratiroid hormonuna (PTH) zayıf yanıt verir. Yani hormon salgılanır ama mesaj hedefine ulaşmaz.
Doğum öncesi dönemde negatif DCAD'li rasyon, hafif ve kompanse bir metabolik asidoz oluşturur. Dokuların PTH'ye duyarlılığı geri kazanılır; böylece laktasyon başladığında kemikten kalsiyum mobilizasyonu ve bağırsaktan emilim zaten çalışır durumdadır. İnek doğumdan önce idrarla daha fazla kalsiyum da atar ve bu, söz konusu mekanizmaları hazır tutar.
Bilimsel veriler bu konuda tutarlı. Santos ve ark. (2019) kapsamlı meta-analizlerinde, doğum öncesi DCAD'yi düşürmenin klinik hipokalsemi, plasenta retansiyonu ve metrit riskini azalttığını ve birden fazla doğum yapmış ineklerde doğum sonrası performansı iyileştirdiğini göstermiştir. Bunun bedeli, doğum öncesi kuru madde tüketimindeki hafif bir düşüştür.
Sahada uygulama
- Önce potasyumu kontrol edin. Doğum öncesi inekler için mısır silajı, saman ve geç biçilmiş ot gibi düşük potasyumlu kaba yemler seçin. +300'den başlayan bir rasyonu yalnızca anyon takviyesiyle dengelemek zordur.
- Anyon kaynakları ekleyin. Klorür ve sülfat tuzları ya da ticari anyonik ürünler kullanın. Lezzet önemlidir; doğumdan önceki son haftada tüketim zaten düşer.
- Tahmin etmeyin, analiz ettirin. Kaba yemlerin K ve Cl tablo değerleri güvenilir değildir. Kendi kaba yemlerinizi yaş kimyasal yöntemle analiz ettirmek maliyetine değer.
- Magnezyumu yeterli tutun. Magnezyum PTH salgısı ve etkisi için gereklidir; bu nedenle doğum öncesi rasyonlar genellikle yaklaşık %0,4 veya üzeri Mg ile formüle edilir.
İdrar pH'ı ile takip
İdrar pH'ı, negatif DCAD'nin işe yaradığını kontrol etmenin en ucuz ve en doğrudan yoludur. Rasyonu en az 2–3 gündür tüketen 8–12 inekten, yemlemeden sonra hep aynı saatte orta akım idrar örneği alın. Ölçüm için kalibre edilmiş bir pH metre ya da dar aralıklı pH şeridi kullanın.
| Grup ortalaması idrar pH'ı (Holstein) | Yorum |
|---|---|
| > 7,0 | Asidifikasyon yok ya da çok az |
| 6,0 – 7,0 | Kısmi asidifikasyon |
| 5,5 – 6,0 | Tam asidifikasyon (olağan hedef) |
| < 5,5 | Aşırı asidifikasyon; tüketim düşebilir. Anyon dozunu kontrol edin. |
Bu aralıklar genel bir rehberdir; ırka ve programın yapısına göre biraz değişebilir.
Yalnızca ortalamaya değil dağılıma da bakın. Bazı ineklerde değer 8,0, bazılarında 5,2 ise sorun genellikle formülasyonda değil, seçerek yemede ya da homojen olmayan karışımdadır.
Doğumdan sonra hedef tersine döner
Laktasyon başladığında amaç tam tersidir. Laktasyon rasyonlarında yaklaşık +350 ile +450 mEq/kg KM pozitif DCAD, özellikle sıcak stresi döneminde kuru madde tüketimini, süt yağını ve rumen tamponlamasını destekler. Doğumdan sonra anyonik tuz vermeye devam etmek ineğe zarar verir.
Özet
- DCAD = (Na + K) − (Cl + S). Asıl belirleyici genellikle potasyumdur.
- Negatif doğum öncesi DCAD, PTH duyarlılığını geri kazandırır ve hipokalsemi riskini düşürür.
- İdrar pH'ı ile haftalık kontrol edin; geniş dağılım formülasyondan çok besleme yönetimindeki bir soruna işaret eder.
- Doğumdan hemen sonra pozitif DCAD'ye geri dönün.
Seçilmiş kaynaklar
- Santos, J.E.P. et al. (2019). Effects of prepartum dietary cation-anion difference intake on production and health of dairy cows: A meta-analysis. J. Dairy Sci. 102:2134–2154.
- Goff, J.P. (2008). The monitoring, prevention, and treatment of milk fever and subclinical hypocalcemia in dairy cows. Vet. J. 176:50–57.
- Reinhardt, T.A. et al. (2011). Prevalence of subclinical hypocalcemia in dairy herds. Vet. J. 188:122–124.
- Iwaniuk, M.E. & Erdman, R.A. (2015). Intake, milk production, ruminal, and feed efficiency responses to dietary cation-anion difference by lactating dairy cows. J. Dairy Sci. 98:8973–8985.
Eğitim amaçlı içeriktir. Bireysel veteriner veya beslenme danışmanlığının yerini tutmaz.