Rumen Fonksiyonu
Rumen Asidozu: Süt Düşmeden Önce Belirtileri Tanımak
Subakut rumen asidozu kendini nadiren belli eder. Süt tankına yansıdığında hasar çoktan başlamış olur. Nelere dikkat etmeniz ve besleme yönetimiyle nasıl önleyebileceğiniz aşağıda.
Akut asidozu fark etmek kolaydır: tahıl deposuna girip aşırı yem yiyen bir inek belirgin şekilde hastalanır. Subakut rumen asidozu (SARA) ise farklıdır. İnekler yemeye ve süt vermeye devam eder, büyük ölçüde normal görünür. Oysa rumen pH'ında her gün tekrarlayan düşüşler lif sindirimini azaltır, rumen duvarına zarar verir ve haftalar sonra laminit ile karaciğer apselerine zemin hazırlar.
SARA nedir?
SARA genellikle rumen pH'ının günde 3 saatten uzun süre yaklaşık 5,6'nın altında kalması olarak tanımlanır. Rumen pH'ı her öğünden sonra uçucu yağ asitleri biriktikçe doğal olarak düşer. Sorun, asit üretiminin rumenin tamponlama ve emilim kapasitesini tekrar tekrar aşmasıdır.
Düşük pH'ta lif sindiren bakteriler baskılanır, laktat üreten bakteriler öne geçer ve rumen sıvısındaki bakteriyel endotoksin (LPS) artar. Rumen duvarı yangılanıp geçirgen hale gelebilir ve bakteriler ile LPS kana geçer. Karaciğer apseleri ve laminitle bağlantının en olası açıklaması budur.
Başlıca nedenler
- Hızlı fermente olan karbonhidrat fazlası: yüksek nişasta, ince öğütülmüş veya yoğun işlenmiş tahıl, yüksek nemli mısır ya da aylar süren depolama sonrası daha hızlı fermente olan silaj.
- Efektif lif eksikliği: düşük kaba yem NDF'si veya çiğnemeyi ve tükürük salgısını uyaramayacak kadar kısa kıyılmış kaba yem.
- Seçerek yeme: inekler önce konsantreyi yiyip uzun partikülleri bırakır; böylece ineğin yediği rasyon, hesaplanandan çok daha yoğun ve asit oluşturucu olur.
- Toplu (slug) yeme: boş yemlik, aşırı kalabalık veya düzensiz yemleme saatleri daha az sayıda ama daha büyük öğünlere yol açar.
- Ani geçişler: taze ineklerin kaba yem oranı yüksek kuru dönem rasyonundan doğrudan tam laktasyon rasyonuna alınması.
Süt düşmeden önce görülen uyarı işaretleri
Tek bir işaret tanı için yeterli değildir. Birkaçının grup veya sürü düzeyinde bir arada görülüp görülmediğine bakın.
| Nereye bakılmalı | Neler görülebilir |
|---|---|
| Yem tüketimi | Grup KMT'sinde günden güne dalgalanma; bir gün yemden kesilip ertesi gün toparlanan inekler |
| Geviş getirme | Yatan ineklerin yarısından azının geviş getirmesi; tasma verilerinde geviş süresinin düşmesi |
| Dışkı | Yumuşak, kıvamı değişken, köpüklü dışkı; dışkıda sindirilmemiş lif ve tane; aynı rasyonu yiyen inekler arasında belirgin fark |
| Süt | Süt yağında düşüş; erken laktasyonda yağ oranı protein oranının altına inen inek sayısında artış |
| Tırnaklar | Olaydan haftalar veya aylar sonra ortaya çıkan taban kanamaları ve taban ülserleri |
| Sürüden çıkarma | Nedeni açıklanamayan sürüden çıkarmalarda artış ve kesimde görülen karaciğer apseleri |
Süt yağı düşüşüne dikkatli yaklaşın. SARA'da yaygındır, ancak doğrudan nedeni rumendeki yağ asidi biyohidrojenasyonunun değişmesidir. Doymamış yağ ve iyonoforlar SARA olmadan da süt yağını düşürebilir; bu nedenle süt yağı düşüşünü tanı olarak değil, uyarı işareti olarak değerlendirin.
Besleme yönetimiyle önleme
Rasyon
- Yeterli lif sağlayın. NRC (2001), alt sınır olarak KM'de yaklaşık %25 NDF ve %19 kaba yem kaynaklı NDF önerir; yüksek verimli rasyonların çoğu bunun üzerindedir.
- Nişasta miktarını ve fermantasyon hızını birlikte ayarlayın. Rasyonlar genellikle KM'de yaklaşık %24–28 nişasta içerir, ancak silolanmış yüksek nemli tane veya ince öğütülmüş mısır kullanılıyorsa üst sınır daha düşük tutulmalıdır.
- Fiziksel yapıyı koruyun. TMR'yi Penn State Partikül Ayırıcı ile kontrol edin ve kaba yemi gereğinden kısa kıymayın.
- Sodyum bikarbonat gibi rasyon tamponları kullanın; tipik oran KM'nin yaklaşık %0,75'idir. Laktasyon rasyonlarında pozitif DCAD de yardımcı olur.
Yemlik ve ahır
- Her seferinde aynı şekilde karıştırın. Özellikle kaba yem değişikliklerinden sonra yükleme sırasını, karıştırma süresini ve TMR nemini kontrol edin.
- Yem her zaman ulaşılabilir olsun. Yemi sık sık itin; yemliğin hiç boş kalmaması için az miktarda artık yem kalmasını hedefleyin.
- Yemlikte ve yatma yerlerinde aşırı kalabalıktan kaçının. Kalabalık ortamda inekler daha seyrek ama daha büyük öğünler yer.
- Taze inekleri yeni rasyona kademeli olarak alıştırın. Ayrı bir taze inek rasyonu ya da ara bir geçiş rasyonu, rumen papillalarına ve mikroorganizmalara uyum için zaman tanır.
- Taze TMR ile artık yemin partikül dağılımını karşılaştırarak seçerek yemeyi izleyin.
Özet
- SARA bir sürü sorunudur; süte yansımadan önce tüketimdeki dalgalanmalarda, geviş getirmede ve dışkıda kendini gösterir.
- Vakaların çoğu, kâğıt üzerindeki rasyon ile ineğin gerçekte yediği rasyon arasındaki farktan kaynaklanır.
- Lif, nişastanın fermantasyon hızı, tamponlama ve yemlik yönetimi birlikte ele alınmalıdır; yalnızca birini düzeltmek sorunu nadiren çözer.
Seçilmiş kaynaklar
- Plaizier, J.C. et al. (2008). Subacute ruminal acidosis in dairy cows: The physiological causes, incidence and consequences. Vet. J. 176:21–31.
- Garrett, E.F. et al. (1999). Diagnostic methods for the detection of subacute ruminal acidosis in dairy cows. J. Dairy Sci. 82:1170–1178.
- Krause, K.M. & Oetzel, G.R. (2006). Understanding and preventing subacute ruminal acidosis in dairy herds: A review. Anim. Feed Sci. Technol. 126:215–236.
- National Research Council (2001). Nutrient Requirements of Dairy Cattle, 7th rev. ed.
Eğitim amaçlı içeriktir. Bireysel veteriner veya beslenme danışmanlığının yerini tutmaz.